تبلیغات
دفاع مقدس

دفاع مقدس
اگر امام تنها نماند اسلام هم پیروز خواهد شد،و ما اهل كوفه نیستیم كه امام را تنها بگذاریم (شهید آوینی)
قالب وبلاگ

گاهى گفته مى شود كه در پى وقوع انقلاب اسلامى و پیدایش نظام جمهورى اسلامى ایران، اختلافات حادى بین ایران و عراق به وجود آمد كه سرانجام به جنگ منجر شد. آیا این اختلافات ریشه در انقلاب ایران داشته است، تا چه حد و به چه ترتیب؟

 

مهم ترین عامل شروع جنگ كه عراق رسماً اعلام و بر روى آن پافشارى كرد، موضوع حاكمیت و مالكیت اروندرود (شط العرب) بود. این موضوع ریشه تاریخى طولانى دارد و تنها به پیدایش انقلاب نظام جمهورى اسلامى در ایران، و حتى حادثه روى كار آمدن حزب بعث و صدام حسین در عراق مربوط نمى شود. براى روشن شدن موضوع به طور اختصار تاریخ اختلافات مرزى بین ایران و عراق را مرور مى كنیم:

در دوره امپراتورى عثمانى كه عراق بخشى از این امپراتورى محسوب مى شد، اختلافات دو كشور همیشه بر سر اراضى سرحدى بود و عثمانى ها هیچ گاه نسبت به حاكمیت ایران در مورد اروندرود اعتراض نداشتند، چنان كه در عهدنامه چهارگانه مرزى كه...
بین ایران و عثمانى منعقد شده است ـ یعنى عهدنامه قصرشیرین در 639 میلادى، عهدنامه گردان در 1746 میلادى - هیچ گاه موضوع حاكمیت و تعیین خط مرزى بین دو كشور در اروندرود تصریح نشده است، ولى دو دولت عملا به طور مشترك در اروندرود اعمال حاكمیت مى كردند.

در سال 1913، به موجب پروتكل استانبول، حاكمیت بر تمام اروندرود به جز قسمت كوچكى در مقابل خرمشهر، به عثمانى واگذار شد. همچنین به موجب این پروتكل و صورت جلسات تحدید حدود 1914، اراضى وسیعى از ایران جدا و ضمیمه خاك عثمانى شد. نظر به اهمیت این پروتكل و این كه این پروتكل اساس عهدنامه مرزى 1975 قرار گرفت، در زیر توضیحات بیش ترى در مورد آن داده مى شود:

به موجب ماده 2 پروتكل 1913 استانبول، كمیسیونى مركب از نمایندگان چهار كشور ایران، عثمانى، روسیه و انگلیس براى تعیین حدود مرزهاى ایران و عثمانى و علامت گذارى آنها تشكیل شد. این كمیسیون در مدت یك سال به كار خود خاتمه داد و در نتیجه 700 مایل مربع از اراضى متعلق به ایران واقع در شمال و جنوب قصرشیرین را به دولت عثمانى واگذار كرد. در این اراضى كه بعدها اراضى انتقالى نامیده شد، معادن نفت مهمى كشف شد و امروزه قسمت مهم صادرات نفت عراق از چاه هاى نفت خانه و خانقین كه جزء اراضى انتقالى هستند، تأمین مى شود.

پروتكل استانبول و صورت جلسات تحدید حدود 1914 هرگز صورت قطعى و قانونى به خود نگرفت و به تصویب مجلس مقننه دو دولت ایران و عثمانى هم نرسید. دولت تركیه جانشین امپراتورى عثمانى، خود اعلام كرد كه پروتكل استانبول را نمى توان یك سند سیاسى معتبر دانست، زیرا شكلى كه براى اعتبار آن لازم مى باشد به خود نگرفته است.

در مقابل، دولت عراق ـ جانشین امپراتورى عثمانى - ادعا مى كرد كه پروتكل استانبول از ضمائم عهدنامه 1847 بوده و چون ایران در هفدهمین جلسه كمیسیون مختلط 1912، این عهدنامه را پذیرفته، لذا پروتكل 1913 نیازى به تصویب مجدد ایران نداشته است.

اختلاف مرزى دو كشور ادامه داشت تا این كه در سال 1937 عهدنامه دیگرى براساس عهدنامه ارض دوم (سال 1847) و پروتكل استانبول (سال 1913) و صورت جلسات تحدید حدود (سال 1914) بین دو كشور به امضا رسید. به موجب این عهدنامه، مرز دو كشور در اروندرود به جز در مقابل بنادر آبادان و خرمشهر كه بر اساس تالوگ تعیین گردید، ساحل ایرانى اروندرود معین شد.

ظاهراً دولت ایران علت امضاى این عهدنامه را اوضاع و احوال آن برهه از زمان و فشار انگلیسى ها مى داند. جهان به سوى جنگ جهانى دوم پیش مى رفت و دولت ایران مایل بود با انعقاد پیمان سعدآباد، اتحادى از كشورهاى ایران، عراق، تركیه و افغانستان به وجود آورد. به همین دلیل فقط چهار روز پس از امضاى عهدنامه 1937، یعنى در 8 ژانویه 1937 پیمان سعدآباد بین كشورهاى فوق به امضا رسید در نتیجه، توافق ایران و عراق بیش از آن كه جنبه حقوقى داشته باشد، جنبه سیاسى داشت.

عهدنامه 1937 نیز به اختلافات دو كشور پایان نداد و حتى با انقلاب 14 ژوئیه 1958 عراق بر شدت آن افزوده شد. زیرا با سقوط رژیم سلطنتى در عراق، تشابه و هم سویى دو رژیم از بین رفت. اوج بحران در روابط دو كشور، در سال هاى 1959 و 1960 بر سر اروندرود بروز كرد. مجدداً در سال 1968 كه حزب بعث در عراق به قدرت رسید، اختلافات دو كشور وارد مرحله جدیدى شد و تا سال 1975 كه عهدنامه دیگرى بین طرفین به امضا رسید، با شدت و ضعف ادامه داشت.

عهدنامه 1975

عهدنامه مرزى و حُسن هم جوارى 1975 براساس اصول توافق دو كشور مندرج در اعلامیه الجزیره مورخ 6 مارس 1975 منعقد شد.

اعلامیه الجزیره شامل یك مقدمه و چهار اصل به این شرح مى باشد:

«... با رعایت اصول احترام به تمامیت ارضى و تجاوز ناپذیرى مرزها و عدم دخالت در امور داخلى، طرفین تصمیم گرفتند:

1. مرزهاى زمینى خود را بر اساس پروتكل قسطنطنیه مورخ 1913 و صورت جلسه هاى كمیسیون تعیین مرز مورخ سال 1914 تعیین كنند.

2. مرزهاى آبى خود را براساس تالوگ تعیین كنند.

3. با این كار، دو كشور امنیت و اعتماد متقابل را در امتداد مرزهاى مشترك خویش برقرار خواهند ساخت.

طرفین بدینسان متعهد مى شوند كه در مرزهاى خود یك كنترل دقیق و مؤثر به منظور قطع هرگونه رخنه و نفوذ كه جنبه خراب كارانه از هر سو داشته باشد، اعمال كنند.

4. دو طرف توافق كردند كه مقررات فوق، عوامل تجزیه ناپذیر جهت یك راه حل كلى بوده و نتیجتاً بدیهى است كه نقض هریك از مفاد فوق مغایر روحیه توافق الجزایر مى باشد.»

دولت عراق پس از لغو یك جانبه این اعلامیه در 17 سپتامبر 1980 مجدداً در تاریخ 25 نوامبر 1982 به طور رسمى اعلام كرد كه آن را پذیرفته است.

اعلامیه الجزیره حاكى از اصول كلى مورد توافق طرفین براى حل و فصل اختلافات بود.


[ یکشنبه 14 خرداد 1391 ] [ 04:24 ق.ظ ] [ عالی پور هفشجانی ] [ نظرات ]
.: Weblog Themes By WeblogSkin :.
درباره وبلاگ

دانشجوی دانشکده کشاورزی - دانشگاه آزاد اسلامی واحد شوشتر
شماره دانشجویی: 880266248
نام درس: آشنایی با مبانی دفاع مقدس
نام استاد: جناب آقای فضل الله صرامی
سکشن: یکشنبه ساعت 8 تا 10

"این وبلاگ در راستای ترویج فرهنگ ایثار و شهادت و زنده نگه داشتن یاد شهیدان ایجاد شده است"
آمار سایت
بازدیدهای امروز : نفر
بازدیدهای دیروز : نفر
كل بازدیدها : نفر
بازدید این ماه : نفر
بازدید ماه قبل : نفر
تعداد نویسندگان : عدد
كل مطالب : عدد
آخرین بروز رسانی :


ساخت فلش مدیا پلیر
ایران رمان