تبلیغات
دفاع مقدس

دفاع مقدس
اگر امام تنها نماند اسلام هم پیروز خواهد شد،و ما اهل كوفه نیستیم كه امام را تنها بگذاریم (شهید آوینی)
قالب وبلاگ
سلاحهای شیمیایی در طول جنگ ایران و عراق بعنوان یكی از مؤثرترین ابزارهای بازدارندگی و مقابله و نیز اهرم فشاری در دست رژیم عراق بود كه با كیفیت و كمیت دلخواه آن رژیم استفاده شد كه نتایج وحشتناكی را به بار آورد .این نتایج ناشی از سكوت مجامع بین المللی و همسوئی قدرتهای استكباری با سیاست های رژیم عراق بود، برای تبیین بیشتر این موضوع تاریخچه مختصر حملات شیمیایی عراق از آغاز تا پایان جنگ مورد بررسی قرار گرفته كه در ذیل ارائه میشود:

اولین حمله شیمیایی ثبت شده توسط سازمان ملل در جنگ ایران و عراق مربوط به تاریخ 23/10/59 برابر با 13 ژانویه 1981 می باشد كه در منطقه ای بین هلاله و نی خزر واقع در 50 كیلو متری غرب ایلام توسط عراق علیه نیروهای ایرانی انجام شد كه به شهادت ده تن از این نیروها انجامید. عامل مورد استفاده در این حملات گازهای مختل كننده اعصاب گزارش شده است. براساس گزارشهای منتشر شده، عراق در سال 60 نیز چهار بار در مناطق هویزه، ارتفاعات الله اكبر، پل نادری و خرمشهر اقدام به استفاده از گلوله های شیمیایی نمود كه عمدتاً توسط توپخانه یا خمپاره انداز پرتاب گردید.(1) در سال 61 عراق یازده بار از این سلاح استفاده گاز اعصاب بود و توسط توپخانه و خمپاره انداز پرتاب می شد. مناطق مورد استفاده شامل مناطق آبادان، ساوجی (در شمال مریوان)، ارتفاع 175، موسیان، تنكاب (در منطقه شمال غرب)، شلمچه، گردنه بایو (در كردستان)، شرهائی درجنوب بوده كه در برخی از این مناطق موارد استفاده مكرر گزارش شده است .در سال مجموعاً 13 نفر در اثر این حملات شهید و 21 نفر مجروح گردیدند. .(2)
در سال 62 میزان بكارگیری این سلاح توسط عراق از افزایش قابل توجهی برخوردار شد كه از نمونه های آن عملیات والفجر 6 در جبهه مركزی و عملیات خیبر در جبهه جنوبی می باشد. در این حملات نوع عناصر مورد استفاده و عوامل پرتاب كننده، تنوع بیشتری را شامل گردید.

در این سال مجموعاً 45 مورد استفاده عراق از این سلاح گزارش شده است كه بیش از چهار برابر سال قبل بود و عناصر شیمیایی مورد استفاده شامل عوامل تهوع زا، تاول زا، خردل، اعصاب و تركیبی از خردل و تاول زا بوده است. همچنین در این سال علاوه براستفاده از توپخانه بعنوان وسیله پرتاب كننده از هواپیما نیز استفاده شده است .محل حملات انجام شده عمدتا ًتا دی ماه بدلیل تحریك نیروهای خودی در جبهه های شمال غرب و میانی (عملیات والفجر6) در این مناطق گزارش شده است كه شامل سومار، رودخانه دویرج، نفرچین، شیوه رش، حاج عمران، پیرانشهر، ارتفاعات قمطره، ساوجی، سردشت، سومار، ارتفاعات بازی دراز، خراطها، مریوان، روستای سیدلو، سردوش، روستای باینجان (در نزدیكی بانه) ،گرماب، پنجون و پاوه بوده اندكه مجموعاً در این حملات 22 نفر شهید و 2793 نفر مجروح شدند. این حملات بترتیب در شهر پیرانشهر، ارتفاعات قمطره، حوالی پنجون و هور الهویزه از شدت بیشتری برخوردار بود، در این رابطه شهر پیرانشهر و چند روستای مجاور آن در 18/5/62 توسط دو فروند هواپیما بمباران شیمیایی شدند.

این تهاجمات رژیم عراق كه با استفاده از بمباران هوایی حامل گاز«موستارد» انجام شد، یكصد نقر مجروح باقی گذاشت كه 10 نفر از آنها آسیب شدید در اعضای اساسی بدن داشتند و برای مداوا در بیمارستان بستری گردیدند، بقیه نیز از تورم و سوزش شدید در چشمها رنج می بردند، در این تهاجم وحشیانه، گزارش منجر به شهادت مجروحین نداشتیم. .(3)

همچنین در تاریخ 8 و 5 آبان 1362 شهر بانه و روستاهای اطراف آن مورد حمله قرار گرفت .در این تهاجمات یكبار دیگر گاز موستارد مورد استفاده رژیم عراق قرار گرفت كه نتیجه آن 9 نفر شهید و 50 نفر مجروح بود . همچنین حوالی پنجون درتاریخ 16/8/65 توسط هواپیما بمباران شد كه به شهادت 17 تن و مجروح شدن 60 تن انجامید، در این حمله هواپیماهای عراقی از گاز اعصاب استفاده كردند. بمباران ارتفاعات قمطره با گاز تاول زا در 23/5/65 با200 زخمی نیز، در این رابطه قابل توجه است. .(4)

در خصوص حمله به پیرانشهر كارشناسان سازمان ملل كه از محل حمله دیدن كردند مشاهدات خود را چنین گزارش كردند:

ما اثرات گاز موستارد را بر روی یك خانواده روستایی به ویژه مادر و دختران دو و چهار ساله اش دیدیم. ما شاهد مرگ دلخراش كودك چهارساله ای از دو ساعت قبل از مرگش بودیم. ما اثرات وحشتناك و دلخراش گاز موستارد را بر بدن زن باردار جوانی كه جنین چهار ماهه در شكم داشت از نزدیك مشاهده كردیم.” .(5)

با آغاز عملیات خیبر توسط نیروهای خودی در اسفند ماه62 مرحله جدیدی از جنگ آغاز شد. در این ماه نیروهای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی قسمت بزرگی از جزایر مجنون را كه یكی از مراكز استخراج نفت عراق بود به تصرف خود در آوردند ،و پدافند مستحكمی را در آنجا سازمان دادند. تصرف این مناطق در مقایسه با عملیات زمینی در سایر مناطق برای رزمندگان ایران اهمیت برجسته ای داشت.

عراقیها به علت اهمیت استراتژیكی این منطقه تصمیم گرفته بودند كه اجازه ندهند جزایر مجنون در دست نیروهای ایران باقی بماند. به علاوه نگران این مسئله بودند كه مقادیر قابل ملاحظه ای از ذخایر نفتی خود را با ادامه اشغال این جزایر به وسیله رزمندگان ایران در این منطقه از دست بدهند. آنها بمنظور عقب راندن نیروهای ایرانی ابتدا با استفاده از جنگ افزارهای معمولی چندین پاتك اجرا كردند ولی كاری از پیش نبردند و سرانجام به كاربرد عامل عصبی تابون علیه نیروهای مستقر در سنگرها اقدام كردند. با اجرای تك شیمیایی عراق جمهوری اسلامی ایران اعلام داشت كه نزدیك به 1700 تن بر اثر پاتك در جزایر مجنون كشته و مجروح شده اند در واقع اگر رزمندگان ایران اقدامات پدافندی خود را بهبود نمی بخشیدند و از جمله مجهز به ماسك ضد گاز، آمپولهای آتروپین خودكار و لباسهای محاظ، نشده بودند، و باد شدید نیز نمی ورزید تلفات آنها از این میزان هم فراتر می رفت .ضایعات كم نیروهای ایران در بهمن ماه سال مزبور مؤید این وضع متحول بوده است .به هر روی عراقیها با وجود تلاشهای زیاد موفق نشدند كه رزمندگان ایران را از جزایر مجنون خارج سازند. .(6)

جنگ در جزایر مجنون، شاید گسترده ترین كاربرد جنگ افزارهای شیمیایی را تا آن زمان توسط عراق درجنگ تحمیلی در برداشته بود.

این حملات بترتیب اسكله 13 آبان، حسینیه، اروندرود، العزیر، شط علی، هورالهویزه، طلائیه، مجنون، البیضه و جفیر را شامل گردید. از بین این حملات، حمله روز 19/12/62 به مجنون، روز 23/12/62 به البیضه و روز 30/12/62 به هور الهویزه از شدت بیشتری برخوردار بود .در این حملات كه با هواپیما انجام شد بترتیب543 ، 153 ،370 نفر از نیروهای خودی با عوامل تركیبی از خردل و تاول زا و همچنین گاز اعصاب مجروح شدند. .(7)

در سال 63 میزان حملات شیمیایی نسبت به سال قبل از كاهش نسبی برخوردار بود و به 34 مورد رسید عموماً در منطقه عملیاتی جنوب مخصوصاُ در جزایر مجنون انجام شد و هواپیماها نقش غالبی را در پرتاپ بمبهای شیمیایی ایفا نمودند. در این حملات، تنوع عوامل شیمیایی بكار گرفته شده افزایش یافت و از عوامل خفه كننده، اشك آور، سیانور، تاول زا، اعصاب، خون و خردل استفاده شد. مجموعا ً در این سال در اثر این حملات 1593 نفر از نیروهای خودی مجروح و 23 نفر شهید شدند. .(8)

حملات متعدد به جزیره شمالی مجنون در22/12/63 كه به شهادت 19 تن و مجروح شدن 35 تن انجامید و همچنین حمله به اسكله شمالی شط علی از شدیدترین حملات بود. حملات شیمیایی عراق در فروردین سال 64 نیز ادمه یافت. در سال 64 علی رغم این كه تعداد موارد حمله شیمیایی گزارش شده در این سال10.273 نفر از نیروهای خودی مجروح و 36 نفر شهید شدند كه میزان مجروح نسبت به سال قبل تقریبا نه برابر شد .بیشتر حملات در این سال در ماههای فروردین و بهمن و اسفند انجام شد كه فروردین ماه ادامه عملیات بدر و در بهمن ماه انجام عملیات والفجر8 و فتح فاو توسط نیروهای ایرانی می باشد .مناطق مورد حمله در فروردین ماه 64 شامل آبادان، خرمشهر، جفیر، پادگان حمید، جزایر مجنون و عین خوش می باشند، كه بدفعات مورد حمله قرار گرفت حمله روز 19/1/65 به پادگان حمید كه منجر به شهادت 10 تن و مجروح شدن 1.100 نفر از نیروهای خودی گردید شدیدترین حمله در این ماه بوده است. .(9)

در این حمله دكتر «مانوئل دومینگوئن» یكی از چهار كارشناس سازمان ملل كه مجروحین را مورد بازدید قرار داد در 8 آوریل اعلام كرد كه از گاز «ایپریت» و «میدردسیانیك» استفاده شده است. .(10)

با شروع عملیات والفجر 8 در منطقه فاو در تاریخ 20/11/64 عراق بار دیگر استفاده از سلاح شیمیایی را تشدید كرد.(11) بطوری كه در بهمن و اسفند ماه 64 مجموعا ً17 مورد عملیات آفند شیمیایی توسط عراق علیه نیروهای خودی گزارش شده كه عموماً درمنطقه فاو، آبادان و خسروآباد بوده است. در این ماهها همچنین از مناطق جفیر، عین خوش، بانه و سردشت نیز بعنوان مناطق مورد حمله یاد شده است كه شدیدترین حمله در جاده فاو – بصره، در تاریخ 24/11/64 انجام شد كه منجر به شهادت 23 تن و مجروح شدن 8.477 تن از نیروهای خودی شد.(12) در این عملیات هواپیماهای عراقی از بمبهای حاوی گاز خردل، سیانور، اعصاب و خون استفاده كردند. (13)

بی تردید وسعت تهاجمات شیمیایی رژیم عراق در بهمن 1364 در تاریخ جنگهای شیمیایی در جهان بی سابقه است. با آفند والفجر 8 در 21 بهمن 1364 كه منجر به سقوط شهر بندری فاو عراق گردید نیروهای عراقی به كاربرد مواد سمی شیمیایی انبوه كه تا آن زمان نظیر آن با چنین ابعاد گسترده ای دیده نشده بود، اقدام كردند. از شروع عملیات آفندی والفجر 8 تا اواسط اسفند 1364 متجاوز از 7.000 گلوله توپ و خمپاره حاوی مواد سمی بر علیه مواضع نیروهای ایرانی شلیك گردید و در طول 20 روز به طور مداوم هواپیماهای عراقی بیش از 1000 بمب شیمیایی در صحنه عملیات. والفجر 8 فرو ریختند كه همزمان با تجاوزات وحشیانه عراق به ایران در بسیاری از مواضع، تكهای شیمیایی عراق علیه مواضع، خود نیروهای عراقی، اجرا گردید كه در نتیجه نیروهای بعثی تحت تأثیر مقادیر قابل ملاحظه ای مواد سمی شیمیایی قرار گرفتند. یك اسیر جنگی عراق به نام مهدی حبیب جمعی گردان 196 از گارد ریاست جمهوری عراق كه در 25 بهمن 1364 در اثر بمباران شیمیایی عراق مجروح شده و در فاو به اسارت نیروهای ایران در آمده بود به خبرنگار خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران گفت:

زمانی كه گردان ما در خط مقدم جبهه به محاصره نیروهای ایران درآمده، ناگهان شماری از هواپیماهای عراق بر بالای سر ما ظاهر شدند و بمبهای شیمیایی خود را بر روی مواضع نیروهای ایرانی و ما كه در محاصره آنها بودیم فرو ریختند كه در اثر آن تعداد قابل ملاحظه ای از گردان ما مجروح گردیدند كه من یكی از آنها هستم .”(14)

حملات شیمیایی عراق در سال 65 با افزایش حملات ایران در این سال افزایش یافت بطوری كه موارد بمباران تقریباً دو برابر سال قبل و به 79 مورد رسید .در این حملات از عوامل تاول زا، اعصاب، خفه كننده، خردل، خون و برخی موارد تركیبی از اینها استفاده گردید كه میزان حملات انجام شده در زمستان همزمان با انجام دو عملیات مهم كربلای چهار و پنج در شرق بصره از شدت بیشتری برخوردار بود. عموماً جغرافیای مناطق بمباران شده نشان می دهد كه مناطق مورد بمباران در این سال تابعی از مناطق عملیاتی می باشد، بطوری كه در فروردین ماه همزمان با ادامه عملیات كربلای 8 محور فاو عموماً مورد حمله قرار گرفت و در اردیبهشت و خرداد منطقه مهران و حاج آباد در جبهه های میانی و در شهریور ماه منطقه عملیاتی كربلای دو و در محور عمومی حاج عمران و همچنین محورهای عملیاتی كربلای چهار در جزیره مینو و خرمشهر و آبادان مورد حمله شیمیایی واقع شده است كه با توجه به عملیات ارتش (كربلای6) در محور سومار این منطقه نیز مورد بمباران قرار گرفت و در بهمن و اسفند نیز همزمان با كربلای پنج در شلمچه و شرق بصره عمدتاً این محور بمباران شیمیایی گردید. از نظر حجم صدمات وارده، مهمترین حملات در 4/3/65 در مهران و صالح آباد كه منجر به مجروحیت 750 نفر گردید و همچنین عملیات روز4/10/65 در محور خرمشهر به محور عرایض– شلمچه كه منجر به مجروح شدن 1160 نفر گردید. عملیات روز 20/10/65 در جاده خرمشهر با 3000 مجروح و حمله روز 23/12/65 در ضلع جنوب شرقی جزیره مجنون كه منجر به 11 كشته و 540 زخمی شد را می توان از مهمترین حملات شیمیایی این سال دانست.(15) در این حملات عمدتا ًاز گاز اعصاب و تاول زا استفاده شده است .(16)

لازم بذكر است كه شرایط جوی، سمت و سرعت باد، میزان رطوبت و حرارت محیط، شكل زمین و عوامل مورد استفاده در میزان تلفات بمباران شیمیایی بسیار موثر می باشد.(17) در فروردین سال 66 و بدنبال عملیات پی در پی قوای جمهوری اسلامی ایران در جبهه های غرب و جنوب، بار دیگر عراق سلاحهای شیمیایی را در مقیاس وسیع به خدمت گرفت .در این سال هر چند ، دفعات تك شیمیایی نسبت به سال قبل كاهش نسبی را نشان می دهد اما میزان شهدا و مجروحین از افزایش بالایی برخوردار است بیشترین تعداد آنها در شهر حلبچه می باشد .در فروردین این سال 8 مورد بمباران شیمیایی توسط عراق گزارش شده است كه 6 مورد آن در منطقه عملیاتی كربلای 8 در شرق بصره می باشد. انجام این عملیات در محدوده استراتژیك شرق بصره كه برای عراق از اهمیت حیاتی برخوردار بود عكس العمل شدید عراق را به دنبال داشت، كه به بمبارانهای گسترده شیمیایی موجب گردید بطوری كه بین تاریخ های 18 تا21 فروردین اقدام به 6 مورد بمباران گسترده شیمیایی منطقه با هواپیما و خمپاره انداز نمود كه در مجموع به شهادت 21 تن و مجروح شدن بیش از 134 تن از نیروهای خودی منجر شد، یكی از دلایل كاهش صدمات نیروهای خودی در این عملیات افزایش كیفی و كمی تجهیزات پدافندی آنها بود. در این عملیات از گازهای تاول زا ،خون و خردل استفاده شد.(18)

بدنبال این عملیات و با تغییر تاكتیك نظامی ایران مبنی بر تغییر منطقه عملیاتی از جنوب به شمال و ادامه عملیات در مناطق شمال غرب و كردستان عراق، بعد از این تاریخ ما شاهد بمباران گسترده شیمیایی این مناطق توسط عراق هستیم بطوری كه با مهرماه 66 مجموعاً 11 مورد بمباران شیمیایی در روستاهای كردنشین استان سلیمانیه و اربیل عراق، منطقه عملیاتی كربلای 10 (ماؤوت)، روستای بوالحسن و سرول و جومه، بانه، روستای قره باغ در شمال عراق، روستای كله وش در حومه سردشت، مناطق عملیاتی نصر4 (ارتفاعات ماؤوت )، فتح 7(حلبچه) انجام شده كه این حملات عمدتاً با هواپیما صورت گرفته است. در این حملات در مجموع 97 نفر به شهادت رسیدند و حدود 5200 نفر مجروح شدند. در این حملات از عناصر گاز اعصاب و خردل استفاده شده بود.(19) شدیدترین حملات در 27/1/66 در استان سلیمانیه و اربیل عراق و در 7/4/66 در چهار نقطه حومه سردشت انجام گردید.

در حمله 7 تیر 66 كه یكی از فجیع ترین حملات عراق علیه مناطق مسكونی محسوب می شود، حداقل 4500 نفر از جمعیت دوازده هزارنفری این شهر مجروح شدند. این حمله كه بوسیله گاز موستارد (تاول زا) روسی در مناطق مسكونی و مخصوصاً بازار شهر انجام شد منجر به شهادت 130 تن از مردم این شهر شد. به گزارش یكی از كارشناسان سازمان ملل، مجروحین شیمیایی زن و مرد سالخورده 70 ساله تا اشخاص جوان و بچه ها و كودكان را شامل می گردید .این منبع افزود:

نوزادان در شكم مادران قبل از تولد از اثرات گاز موستارد آسیب دیده بودند. یك زن باردار 7 ماهه، 5 روز بعد از تهاجم وحشیانه شیمیایی عراق همراه با نوزادش شهید شد. زن باردار دیگری چند روز پس از تهاجم شیمیایی رژیم عراق وضع حمل نمود كه در همان روز نوزاد و 12 روز بعد مادر به علت عفونت و تحریكات عفونی در حالی كه در بخش آی سی یو تحت مراقبت بودند شهید شدند.(20)

در نیمه دوم سال 66 بخاطر تداوم عملیات نیروهای خودی در شمال عراق استفاده از سلاح شیمیایی ادامه یافت كه اوج آن در عملیات والفجر 10(اسفندماه 66) در شهر حلبچه بود. استقبال بی سابقه مردم شهر حلبچه از ورود نیروهای ایرانی به آن رژیم بعثی را آن چنان عصبانی ساخت كه تصمیم به قتل عام سراسری شهر با استفاده از گاز سیانور گرفت.

نویسنده كتاب سوداگری مرگ درباره این بمباران می نویسد:

“بعد از بمباران، گزارشگران با صحنه های روبرو شدند كه مو بر اندامشان راست شد. نه سربازی در تیررس نگاه بود و به اثری از آن همه بمباران به چشم می خورد. خیابانهای شهر هفتادهزار نفری حلبچه پر از اجساد مردم بود . زن و مرد و كودك و سالخورده در هنگام فرار از فاجعه، از پای در آمده بودند و نقش خیابانهای شهر شده بودند.(21)

در این بمباران پنج هزار نفر به شهادت رسیدند و هفت هزار نفر مادام العمر معیوب و فلج شدند. در سال 67 نیز حملات شیمیایی عراق ادامه یافت كه از جمله حمله گسترده شیمیایی عراق برای تصرف فاو بود، همچنین در 17 و18 مه 1988 (27 و 28 اردیبهشت 67) ایران اعلام كرد كه عراق علیه چند دهكده در منطقه غرب و جنوب ایران از این سلاح استفاده كرده است.(22) در16 ژوئن (26 خرداد67) نیز مجدداً ایران خبر از استفاده عراق از سلاحهای شیمیایی را داد.(23) كه كارشناسان سازمان ملل در بازدید محل مورد اصابت ضمن تأیید استفاده را گاز خردل و عناصر غالب استیدكولین استرلیسن عنوان كردند.(24)

در 3 اوت 1988 (12 مرداد 67) نیز ایران اعلام كرد كه منطقه شیخ عثمان (مجاورشهر اشنویه) توسط عراق بمباران شده است.(25) كارشناسان سازمان ملل ضمن تأیید حمله، از گاز خردل به عنوان عامل مورد استفاده علیه نظامیان و غیر نظامیان نام بردند و آنرا حمله به وجدان بشری دانستند.(26)

به این ترتیب بكارگیری سلاح شیمیایی تا پایان جنگ ادامه یافت و به عنوان سلاحی استراتژیك در جنگ ایران و عراق همیشه مد نظر و مورد استفاده حكام عراقی بود.

---------------------------------------------------------------------------------
(1) علائی، حسین، جنگ شیمیایی و تهدید فزاینده تهران (انتشارات اطلاعات ، 1367، ص 122)

(2) همان


(3) همان


(4) همان ص123


(5) همان ص 118


(6) دافوس، فصلنامه بررسی های نظامی، شماره 14، ص 221


(7) علائی، پیشین، ص 124


(8) علائی ، همان ، ص 132-124


(9) علائی، همان، ص 125،133


(10) S/17127- 24- AP- 1985


(11) معاونت سیاسی ستاد كل مركز مطالعات و تحقیقات جنگ، از خرمشهر تا فاو ، تهران، نشر سپاه پاسداران ، 1367 ص 194


(12) S/ 17911. 12 march 1986


(13) دافوس، فصلنامه بررسیهای نظامی، شماره 14، ص 216


(14) علائی، پیشین ، ص 126


(15) همان ص 126


(16) S/ 17911. 12 march. 1986


(17) خواجه كاوسی، پیشین ، ص 30


(18) علائی، پیشین ، ص 127


(19) همان


(20) علائی ، پیشین ، ص 120


(21) تیرمن، كنت آر- سوداگرای مرگ، ترجمه احمد تدین، تهران موسسه خدمات فرهنگی رسا، 1373-ص 562،566


(22) S/ 19892. 16. May. 1988


(23) S/ 19942. 16. june. 1988


(24) S/ 20060. 20 july. 1988. P.2


(25) S/ 20084. 3> Aug. 1988


(26) S/ 20134. 19. Aug. 1988. P.11



[ پنجشنبه 18 خرداد 1391 ] [ 01:42 ق.ظ ] [ عالی پور هفشجانی ] [ نظرات ]
.: Weblog Themes By WeblogSkin :.
درباره وبلاگ

دانشجوی دانشکده کشاورزی - دانشگاه آزاد اسلامی واحد شوشتر
شماره دانشجویی: 880266248
نام درس: آشنایی با مبانی دفاع مقدس
نام استاد: جناب آقای فضل الله صرامی
سکشن: یکشنبه ساعت 8 تا 10

"این وبلاگ در راستای ترویج فرهنگ ایثار و شهادت و زنده نگه داشتن یاد شهیدان ایجاد شده است"
آمار سایت
بازدیدهای امروز : نفر
بازدیدهای دیروز : نفر
كل بازدیدها : نفر
بازدید این ماه : نفر
بازدید ماه قبل : نفر
تعداد نویسندگان : عدد
كل مطالب : عدد
آخرین بروز رسانی :


ساخت فلش مدیا پلیر
ایران رمان